Тожмаҳалдаги ўзбекча сўзлар

 

Ҳиндистондаги Тожмаҳал обидаси буюк аждодларимизнинг шарафини асрлардан-асрларга опичлаб келаётган тенгсиз обидадир. Лекин ушбу иншоотнинг бизнинг мамлакатда эмас, ўзга юртда қурилганлиги бу ҳақиқатни бошқа миллат вакилларига тушунтиришни қийинлаштиради. Аслида, ўзимизнинг Регистон ва Тожмаҳалнинг пештоқлари ва минораларига назар солган инсон қанчалик ўхшаш эканлигини кўради. Ушбу биноларнинг чизмаси, меъморий ечимлари, ёзувларининг жойлашуви ва маънолари бир йўналишга тегишли эканлиги ҳамда муаллифлари ҳам бир эканлиги очиқ-ойдин намоён бўлади. Ундан ташқари яна Тожмаҳал қисмларнинг номлари ҳам неча асрлардан бери ўз ҳолида сақланиб келган экан-ки, бу номлар муаллифларнинг аслида ким эканлигини аниқ исботлаб беради. Қуйидаги сўзлар барчамизга таниш бўлса керак:

Darwaza – Дарвоза                    Pishtaqs – Пештоқ

Iwan – Айвон                             Jawab – Жавоб

Mihrab – Меҳроб                      Charbagh – Чорбоғ

Masjid – Масжид                       Caravanserais – Карвонсарой

Bazaar – Бозор

Қуйида улар ҳақида келтирилган маълумотларни тўғридан-тўғри ўз тилимизга ўгирамиз:

Great gate (Darwaza-irauza), the main entrance to the tombGateway to the Taj Mahal (Катта йўлак сағанага киришдаги асосий йўл)

The Tajmahal complex is bounded on three sides by crenellated red sandstone walls, with the river-facing side left open. Outside the walls are several additional mausoleums, including those of Shah Jahan’s other wives, and a larger tomb for Mumtaz’s favourite servant. These structures, composed primarily of red sandstone.

Тожмаҳал комплекси 3 томони қизил қумтошли деворлар билан ўралган бўлиб, дарё томони очиқдир. Деворнинг ташқарисида бир қанча қўшимча мақбаралар, хусусан, Шоҳ Жаҳоннинг бошқа хотинларига қараганда каттароқ қабр эса Мумтоз Маҳалнинг суюкли хизматкори учундир. Бу иншоотлар асосан қизил қумтошдан яратилган.

Taj Mahal mosque

At the far end of the complex, there are two grand red sandstone buildings that are open to the sides of the tomb. Their backs parallel the western and eastern walls, and the two buildings are precise mirror images of each other. The western building is a mosque and the other is the jawab (answer), whose primary purpose was architectural balance, although it may have been used as a guesthouse.

Тожмаҳал масжиди

Комплекснинг тугаш қисмида, сағананинг очиқ томонида жойлашган иккита қизилтош бинолар жойлашган. Уларнинг орқа томонлари шарқий ва ғарбий деворларга параллел. ўарбий томондаги бинолар масжид ва “Жавоб” деб номланувчи меҳмонхонанинг бундай қурилишдан мақсад меморий уйғунликни сақлаб қолиш бўлган.

Tomb

The tomb is the central focus of the entire complex of the Taj Mahal. This large, white marble structure consists of a symmetrical building with an iwan (an arch-shaped doorway).

Мақбара

Мақбара бутун бошли Тожмаҳал обидасининг марказидир. Ушбу улкан, оқ мармарли конструкция кўндаланг бинолар ва айвондан иборатдир.

Jawab (answer)

The western building is a mosque and the other is the jawab (answer), whose primary purpose was architectural balance, although it may have been used as a guesthouse.

Ғарбий қисмда жойлашган бинолар масжид ва “Жавоб” деб номланувчи бинодир. Ушбу бинони қуришдан мақсад меморий уйғунликни сақлаш ва у меҳмонхона сифатида ҳам фойдаланилган.

Garden

The complex is set around a large 300-metre square charbagh or garden.

Комплекс атрофи 300 метр квадрат чорбоғ ёки боғ билан ўралган.

An iwan is a rectangular hall or space, usually vaulted, walled on three sides, with one end entirely open.

Айвон бу тўртбурчак одатда гумбазли уч томондан девор ва бир томони очиқ залдир.

Main iwan and side pishtaqs

The formal gateway to the iwan is called pishtaq

Айвонга тўғри олиб борувчи қисм пештоқдир.

Minaret

 A minaret is a distinctive architec­tural feature of mosques, generally a tall spire with an onion-shaped or conical crown.

Минора — бу масжидларнинг асосий қисми бўлиб, узун цилиндр шаклида ва тепасида қовунсифат “тож”и ҳам бўлади.

A caravanserai was a roadside inn where travelers could rest and recover from the day’s journey.

Карвонсаройлар йул ёқасида жойлашиб, саёҳатчилар дам олиши ва кунлик саёҳатдан сўнг кучини тиклаб олиши учун тикланган.

 

Шоҳинур МИРЗАЕВ.

 

“Китоб дунёси” газетасидан олинди.