Donishqishloq latifalari

Erkin VOHIDOV,

O‘zbekiston Xalq shoiri

MATMUSANING CHARXPALAGI

Polvon edi Matmusa,

To‘rt fil kuchi jam edi.

Qishloqda eng zo‘r, ammo

Aqli bir oz kam edi.

 

Matmusani shundan hech

Ko‘zga ilmas edilar.

Qo‘rqsalar ham undan, hech —

Hurmat qilmas edilar.

 

Bir kun dedi Matmusa,

Shunday kuchga egamen.

Shuhratim yo‘q el aro,

Beobro‘man nega men?

 

Ot ko‘tardim tish bilan,

Kuldi faqat odamlar.

Arzimagan ish bilan

Topdi hurmat odamlar.

 

Men ham aqlim ko‘rsatib

Hayron qilay hammani.

Dono bo‘lib bir o‘zim,

Nodon qilay hammani.

 

Bo‘z ariqda ko‘p zamon

Bor eski bir charxpalak.

Ko‘ribdiki, bir tomon

Aylanar u g‘ildirak.

 

Balki ming yil narida

Aylangandir shu yo‘sin.

Matmusaning davrida

Yangilik bir ish bo‘lsin.

 

Turdi bir oz o‘y surib,

Yurdi shaxdam ilgari.

Charxpalakni sug‘urib

Shartta qo‘ydi teskari.

 

Bu ijoddan el darak

Topdi sahar pallada.

Jadal chopar charxpalak,

Lekin suv yo‘q dalada.

 

O‘ylar ahli ulamo

Tuzatmoqning yo‘lini.

Mag‘rur turar Matmusa

Belga qo‘yib qo‘lini.

 

Kim charxpalak kosasin

Yalpoq qilish kerak, der,

Kim kosaga osma sim

Qopqoq qilish kerak, der.

 

Der idroki eng yuksak

Qashib turib kallani:

— Daryoni sal ko‘tarsak.

Sal tushirsak dalani…

 

— Yo‘q, ish bitmas «sal» bilan!

Qishlog‘imiz erlari

Charxpalakni gal bilan

Aylantirsin teskari.

 

— Yo‘q, kuchimiz ojizroq,

Qiynalmasin el joni.

Teskariga oqizmoq

To‘g‘ri bo‘lar daryoni.

 

Emish, hamon qilar bahs

O‘sha qishloq erlari.

Charxpalak-chi, suv bermas,

Aylanarmish teskari.

 

MATMUSANING TANDIRI

Matmusaga bir kuni

Xotini: «Hoy, er, — dedi.

Hammada bor, menga ham

Tandir qurib ber», dedi.

 

Pishiq edi Matmusa,

Boshga qo‘yib qo‘lini,

O‘ylab topdi eng arzon

Tandir qurmoq yo‘lini.

 

Dehqonchilik — somon, jun,

Loy qorishni biladi.

O‘zi tayyor qolip-ku,

Nega pul sarf qiladi?

 

Loyni qordi, ishlatib —

Zang ketmonu paqirni.

So‘ng oftobga cho‘k tushib,

Bolalarni chaqirdi.

 

Qiyqirishib bolalar

Atrofida chopdilar.

Qorni bo‘yni aralash

Loyshuvoqni yopdilar.

 

Bundoq tandir bo‘lmagan,

Yo‘qdir hech bir kitobda.

Tandirini Matmusa

Quritadi oftobda.

 

Qotgan sari tanda loy,

Har bir mo‘yi jimirlar.

Chig‘anoq qurt singari

Faqat boshi qimirlar.

 

Ko‘p qiynaldi Matmusa,

Mard emasmi — chidadi.

Tandir tayyor, endi mard

Undan qandoq chiqadi?

 

Pilla yorar kapalak,

Qil sug‘rilar xamirdan.

Lek Matmusa chiqolmas

O‘zi qurgan tandirdan.

 

Yetar yetti qo‘shniga

Uning nola-xonishi.

Maslahatga yig‘ilar

Qishloq ahli donishi.

 

Kim der: E voh, bechora,

Kim der: Ko‘ring taqdirni.

Bahs boshlandi — masala:

Butun olmoq tandirni.

 

Oxir dedi bosh hakam,

Chimirgancha qoshini:

— Bir chora bor: arralang

Matmusaning boshini.

 

Mayli, dedi Matmusa,

Rozi bo‘lmay netayin,

Bilmadinglar qadrimni,

Hammang jinni, betayin.

 

Kessangizlar boshimni,

Men niyatga yetarman.

Boshim olib bu yerdan

Biror yoqqa ketarman.

SHARE